Tez kontrolü nasıl yapılır? Teslimden önce 7 adım

Aylarca aynı metne bakan göz eksik halkayı kendiliğinden tamamlar. Bu yüzden kendi tezini okurken "ne demek istediğimi biliyorum" duygusu, jürinin göreceği boşlukları gizler. Aşağıdaki adımlar bu duyguyu bilerek askıya almak için sıralandı.

1. Araştırma sorusunu tek cümleye indir

Tezin cevap verdiği soruyu tek cümleyle yazabiliyor musun? Yazamıyorsan jüri de yazamayacaktır. Bu cümleyi bir kenara not et; sonraki her adımda metni bu cümleye göre okuyacaksın.

• Giriş bölümünde soru açıkça yazılı mı, yoksa okurun çıkarmasına mı bırakılmış?
• Sonuç bölümü aynı soruya cevap veriyor mu, yoksa yol boyunca soru değişmiş mi?
• Alt sorular ya da hipotezler varsa her birinin bulgular bölümünde bir karşılığı var mı?

2. Argümanın zincirini izle

Her bölüm bir sonrakine bir gerekçe devretmeli. Bölümlerin son paragraflarını art arda okumak, zincirin nerede koptuğunu gösterir. "Bu nedenle", "dolayısıyla" gibi bağlaçların gerçekten bir önceki cümleden çıkan bir sonuca mı, yoksa yeni bir iddiaya mı bağlandığına bak.

3. Yöntemin soruya uygunluğunu sına

Jüri yöntem bölümünü "bu yöntem bu soruya neden uygun?" sorusuyla okur. Örneklemin nasıl seçildiği, veri toplama aracının nereden geldiği, analizin hangi varsayımlara dayandığı ve bu varsayımların nasıl sınandığı yazılı olmalı. Ayrıntılı bir liste için yöntem bölümü rehberine bakabilirsin.

4. Bulgularla yorumu ayır

En sık görülen sorunlardan biri, bulguların verinin taşıyabileceğinden güçlü yorumlanmasıdır. İlişki gösteren bir analiz neden-sonuç diliyle anlatılıyorsa ya da küçük bir örneklemden genelleme yapılıyorsa jüri bunu sorar. Tablolardaki sayıların metindeki sayılarla birebir aynı olup olmadığını da kontrol et.

5. Literatürü argümana bağla

Literatür bölümü bir özet listesi değil, tezin neden gerekli olduğunu gösteren bir argümandır. Her alt başlığın sonunda "bu çalışmalar şunu göstermiyor, benim tezim bunu ele alıyor" cümlesinin karşılığı olmalı. Ayrıntısı literatür taraması rehberinde.

6. Kaynakçayı tek tek doğrula

Metinde geçen her atıfın kaynakçada, kaynakçadaki her kaynağın metinde bir karşılığı olmalı. DOI’lerin doğru yayına çıktığını ve geri çekilmiş bir yayına dayanıp dayanmadığını da kontrol et. Tıp dergilerinde yapılan bir incelemede atıfların %16,9’unun dayandığı kaynakla desteklenmediği bulundu (Baethge ve Jergas, 2025); yani bu adım sanıldığından daha çok hata yakalar. Nasıl yapılacağı kaynakça kontrolü rehberinde.

7. En son yazım ve biçim

Enstitünün tez yazım kılavuzu (sayfa düzeni, punto, kaynak gösterme biçimi) üniversiteden üniversiteye değişir; kendi enstitünün güncel kılavuzunu esas al. Yazım ve biçim düzeltmeleri, içerik değiştikçe yeniden bozulacağı için sona bırakılmalı.

Kontrolü kim yapmalı?

İdeal olan, metni hiç görmemiş ama alanını bilen birinin okumasıdır: danışman, jüride olmayan bir öğretim üyesi ya da aynı alandan bir arkadaş. Her zaman mümkün olmuyor; 2019’daki Nature lisansüstü anketinde doktora öğrencilerinin yarısı danışmanıyla haftada bir saatten az birebir görüştüğünü söyledi. Böyle durumlarda metni birkaç gün bekletip yukarıdaki sırayla, her seferinde tek bir soruya odaklanarak okumak işe yarar.

tezkeys bu okumayı otomatik yapar: tezini bölüm bölüm okur, argüman, yöntem, bulgu ve literatür sorunlarını metnin üzerinde işaretler, kaynakçayı Crossref kayıtlarıyla karşılaştırır ve jürinin sorabileceği soruları çıkarır. Kaynakça ön kontrolü ücretsizdir; nasıl bir rapor çıktığını örnek raporda görebilirsin.