Tez önerisi nasıl hazırlanır? Komitenin baktığı yerler

İyi bir tez önerisi; cevaplanabilir bir araştırma sorusunu, bu sorunun neden sorulması gerektiğini gösteren kısa bir literatür gerekçesini, soruya uygun ve uygulanabilir bir yöntem planını ve gerçekçi bir zaman çizelgesini tek bir tutarlı metinde birleştirir. Öneriyi değerlendirenler bitmiş bir çalışma değil, işleyecek bir plan görmek ister; bu yüzden en çok sorunun netliğine, kapsamın darlığına ve yöntemin soruyla uyumuna bakarlar.

Son güncelleme: 14 Ekim 2026

Tez önerisi, yapacağın çalışmanın bir sözleşmesi gibidir: neyi, neden, nasıl ve ne zamana kadar yapacağını söyler. Çalışma ilerledikçe bazı şeylerin değişmesi doğaldır; ama iyi kurulmuş bir öneri, değişikliğin nedenini açıklamayı da kolaylaştırır. Zayıf bir öneri ise sorunları ileriye taşır ve jüri önünde, telafisi çok daha zor bir anda karşına çıkarır.

Cevaplanabilir bir araştırma sorusu

Önerinin merkezinde araştırma sorusu durur ve geri kalan her şey ona göre değerlendirilir. Cevaplanabilir bir soru üç özellik taşır: toplayabileceğin verilerle cevaplanabilir, kavramları tanımlanabilir ya da ölçülebilir ve bir tez süresine sığacak kadar dardır.

"Sosyal medya gençleri nasıl etkiler?" ilginç ama cevaplanamaz bir sorudur: "gençler" kim, "etki" neyle ölçülecek? "Lise öğrencilerinde günlük sosyal medya kullanım süresi ile uyku süresi arasında bir ilişki var mı?" ise kimin, neyin ve hangi ilişkinin inceleneceğini söyler. Alt sorular ya da hipotezler varsa her birinin ana soruya hizmet ettiğinden ve ayrı ayrı bir analizle karşılanacağından emin ol.

Kapsamı daralt

Önerilerde en sık görülen sorun, kapsamın geniş tutulmasıdır. Her şeyi kapsamak isteyen bir öneri, hiçbir şeyi derinlemesine yapamayacak gibi görünür. Kapsamı belirlerken neyi dahil ettiğini kadar neyi dışarıda bıraktığını ve nedenini de yaz: hangi grup, hangi dönem, hangi bağlam, hangi değişkenler.

Sınırlılıklar bölümü bir itiraf değil, bilinçli kararların açıklamasıdır. Komite bir sınırın farkında olduğunu görürse, o sınırı çoğu zaman sorun olarak görmez.

Literatür gerekçesi

Önerideki literatür bölümü tam bir tarama değil, kısa ve hedefli bir argümandır: bu konuda ne biliniyor, ne bilinmiyor ve senin sorun bu boşluğa nasıl yerleşiyor? Temel çalışmaları ve alandaki ana tartışmayı göstermen, konuya hâkim olduğunu kanıtlar. Boşluğu nasıl kuracağını literatür taraması rehberinde ayrıntılı anlattık.

Yöntem planı yeterli mi?

Komite yöntem planını "bu yöntemle bu soruya cevap verilebilir mi?" diye okur. Plan şu soruları karşılamalı:

Desen: Nicel, nitel ya da karma; neden bu soruya bu desen?
Örneklem ve erişim: Katılımcılara ya da veriye nasıl ulaşacaksın, kaç kişiye ulaşmayı hedefliyorsun ve bu sayıya nasıl karar verdin?
Veri toplama araçları: Ölçekler, görüşme formları ya da arşivler nereden geliyor; geçerlik ve güvenirlik ya da uyarlama süreci nasıl ele alınacak?
Analiz planı: Her araştırma sorusu hangi analizle cevaplanacak?
Etik: Etik kurul onayı ya da kurum izni gerekiyor mu, ne zaman başvurulacak?

Analiz planının her araştırma sorusuyla eşleşmesi özellikle önemlidir; bir soruya karşılık gelen analiz yoksa komite bunu fark eder. Yöntemde sık yapılan hatalar için yöntem bölümü rehberine bakabilirsin.

Uygulanabilirlik ve zaman çizelgesi

Kâğıt üzerinde mükemmel bir plan, uygulanamıyorsa işe yaramaz. Veriye gerçekten erişebilecek misin, gerekli izinleri alabilecek misin, analiz için gereken becerilere ya da yazılımlara sahip misin, maliyetleri karşılayabilecek misin? Bu soruların cevabı belirsizse, öneride bir B planı da yer almalı.

Zaman çizelgesini aşamalara böl: literatürün tamamlanması, etik onay, veri toplama, analiz, yazım ve danışman geri bildirimleri. Her aşamaya, özellikle izin ve veri toplamaya, beklenmeyen gecikmeler için pay bırak. Süreler alanına, tez düzeyine ve enstitünün takvimine göre değişir; danışmanınla birlikte gerçekçi bir takvim çıkar.

Komite öneri aşamasında neye bakar?

Öneriyi kimin değerlendirdiği (danışman, tez izleme komitesi ya da enstitü kurulu) kurumdan kuruma ve tez düzeyine göre değişir. Ama değerlendirenlerin aklındaki sorular büyük ölçüde benzerdir:

Araştırma sorusu net mi ve cevaplanabilir mi?
Bu çalışma neden gerekli; alana ne katacak?
Kapsam bir tez için uygun genişlikte mi?
Yöntem soruya uygun mu, analiz planı her soruyu karşılıyor mu?
Öğrenci veriye erişebilecek ve çalışmayı bu sürede bitirebilecek mi?
Etik açıdan bir sorun ya da eksik izin var mı?

Bu soruların bir kısmı savunmada yeniden karşına çıkacak; öneri aşamasında onlara iyi cevap hazırlamak, tez savunmasında jüri sorularına da hazırlık sayılır.

Biçim kuralları enstitüye göre değişir

Önerinin hangi bölümlerden oluşacağı, uzunluğu, kullanılacak şablon, kaynak gösterme biçimi, teslim tarihleri ve sunum yapılıp yapılmayacağı üniversiteden üniversiteye, hatta enstitüden enstitüye farklıdır. Yazmaya başlamadan önce kendi enstitünün güncel kılavuzunu ve öneri formunu edin, belirsiz kalan noktaları danışmanına sor. İçerik ne kadar güçlü olursa olsun, biçim kurallarına uymayan bir öneri geri dönebilir.

Öneriyi teslim etmeden önce

Öneriyi, konuyu bilmeyen birine okut ve araştırma sorusunu kendi cümleleriyle anlatmasını iste. Anlatamıyorsa, sorun büyük olasılıkla metindedir. Kaynakçanı da teslimden önce kontrol et: metinde geçen her atıfın kaynakçada, kaynakçadaki her kaynağın metinde karşılığı olmalı (kaynakça kontrolü rehberi).

tezkeys tez önerisini ayrı bir belge türü olarak okur: önerinin argümanındaki, yöntem planındaki, literatür gerekçesindeki ve yazımındaki sorunları metnin üzerinde, yeriyle ve önem derecesiyle işaretler; komitenin sorması muhtemel soruları ve iyi bir cevabın neyi kapsaması gerektiğini listeler. Kaynakçayı da Crossref kayıtlarıyla karşılaştırır. Metni senin yerine yazmaz; rapor yapay zekâ ile üretilir, hata yapabilir ve danışmanının ya da komitenin yerini tutmaz. Kaynakça ön kontrolü ücretsizdir; nasıl bir rapor çıktığını örnek raporda görebilirsin.